Έλλειψη Β12: Συμπτώματα, αιτίες & γιατί είναι σημαντική

H B12 γνωστή και ως κοβαλαμίνη είναι ανήκει στο σύμπλεγμα Β βιταμινών με πληθώρα σημαντικών λειτουργιών για το ανθρώπινο σώμα. Είναι κυρίως γνωστή για τον κεντρικό ρόλο της στην αιμοποίηση (δημιουργία ερυθρών αιμοσφαιρίων) και στη διατήρηση του νευρικού ιστού καθώς συμβάλλει στη δημιουργία της μυελίνης η οποία ουσιαστικά αποτελεί το περίβλημα του νευρικού ιστού. Οι ρόλοι της δεν σταματούν εκεί, καθώς η Β12 συμμετέχει στο μεταβολισμό των θρεπτικών στοιχείων (παραγωγή ενέργειας) αλλά και στον έλεγχο των επιπέδων της ομοκυστεΐνης η οποία όταν αυξάνεται αποτελεί έναν από του παράγοντες κινδύνου για το καρδιαγγειακό μας σύστημα.

Ποιες είναι οι πηγές της Β12;

Η Β12 είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη και κανείς θα περίμενε ότι τροφές όπως τα ολικής σιτηρά τα οποία είναι πυκνά σε βιταμίνες του Β συμπλέγματος θα αποτελούν και καλές πηγές Β12. Για την Β12 όμως δεν ισχύει ό,τι ισχύει για τις υπόλοιπες Β βιταμίνες. Πυκνές πηγές της Β12 αποτελούν τα ζωικά προϊόντα με σημαντικότερα το μοσχάρι, το αρνί, τα πουλερικά, τα ψαρικά (όστρακα), τα αυγά και τα γαλακτοκομικά. Επίσης, η Β12 βρίσκεται σε ικανοποιητικές συγκεντρώσεις σε εμπλουτισμένα τρόφιμα του εμπορίου με κυριότερα τα δημητριακά πρωινού.

Σε τι οφείλεται η έλλειψη της Β12;

Βασικές αιτίες τις έλλειψης της Β12 οφείλονται είτε σε χαμηλή πρόσληψη από την τροφή είτε σε λόγους που μειώνουν την απορρόφησή της από το πεπτικό σύστημα όπως την έλλειψη ενός σημαντικού παράγοντα απορρόφησής της (ενδογενής παράγοντας),  τα χειρουργεία του πεπτικού συστήματος (π.χ. γαστρική παράκαμψη ή γαστρεκτομή), αλλά και λόγω χρόνιας λήψης συγκεκριμένων φαρμάκων (π.χ. υδροχλωρική μετφορμίνη ή αντιόξινη αγωγή). Σε ό,τι αφορά αμιγώς την περιορισμένη πρόσληψη της Β12 από την τροφή, συνήθως η αιτία είναι η αποφυγή ζωικών τροφών, όπως η απόλυτη χορτοφαγία (veganism), το οποίο όμως δεν καθιστά την χορτοφαγία ένα ανθυγιεινό διατροφικό πρότυπο, αλλά αντιθέτως υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η οργανωμένη και καλά σχεδιασμένη αποχή από τις ζωικές τροφές και η συστηματική συμπληρωματική πρόσληψη Β12 μέσω διατροφικής μαγιάς.

Ποια είναι τα συμπτώματα έλλειψης της Β12;

Η κλινική έλλειψη της Β12 προκαλεί μια μορφή αναιμίας γνωστή ως μεγαλοβλαστική αναιμία με κυριότερα συμπτώματα τη γενικευμένη κόπωση, τη ζαλάδα, την ταχυκαρδία, τη δυσκολία ρύθμισης της θερμοκρασίας του σώματος, την ωχρότητα αλλά και τη γλωσσίτιδα (φλεγμονή της γλώσσας). Η κλασική αιματολογική και νευρολογική εικόνα έλλειψης της Β12 δεν είναι τόσο συχνή, εκείνο όμως που συμβαίνει συχνά είναι η οριακή της έλλειψη η οποία συνήθως είναι ασυμπτωματική και αφορά περίπου έως και το 40% των ανθρώπων στις σύγχρονες κοινωνίες. Η μη κλινική έλλειψη της Β12 αποτελεί πιθανά ακόμη ένα σημείο αυτού του παραδόξου της διατροφής που ζούμε την τελευταία εικοσαετία, μια χαρακτηριστική αφθονία σε θερμίδες αλλά ταυτόχρονα χαμηλή θρέψη σε πολύτιμα στοιχεία.

Ποιες ομάδες έχουν αυξημένο κίνδυνο έλλειψης της Β12;

Αυξημένο κίνδυνο έλλειψης Β12 έχουν συχνότερα εκείνα τα άτομα  που πάσχουν από μια αυτοάνοση μορφής γαστρίτιδας (2% του πληθυσμού) με αποτέλεσμα να μην μπορεί το σώμα να απορροφήσει την Β12 ακόμη και όταν αυτή προσλαμβάνεται επαρκώς από την τροφή. Επιπλέον, το 8-9% των ατόμων άνω των 65 ετών στα οποία η έκκριση του γαστρικού οξέος μειώνεται σημαντικά, έχουν αυξημένες πιθανότητες έλλειψης Β12. Ακόμη, άτομα με παθήσεις που επηρεάζουν την ικανότητα απορρόφησης του πεπτικού συστήματος (π.χ. κοιλιοκάκη, φλεγμονώδης νόσοι του εντέρου) ή που έχουν υποβληθεί σε κάποιο χειρουργείο του πεπτικού αποτελούν ομάδες με αυξημένο κίνδυνο έλλειψης Β12.

Στις ομάδες αυξημένου κινδύνου για έλλειψη Β12 βρίσκονται και οι vegan πληθυσμοί με τη βασική διαφορά ότι δεν πρόκειται για μια παθολογική κατάσταση χαμηλής απορρόφησης και σε καμία περίπτωση αυτό δεν κατατάσσει αυτομάτως την αυστηρή χορτοφαγία σε ένα λάθος διατροφικό πρότυπο. Αντιθέτως, όταν κάποιος/α συνειδητά ακολουθεί ένα αυστηρό χορτοφαγικό μοντέλο διατροφής μπορεί να λαμβάνει συμπληρωματικά Β12 και να αξιολογεί τα επίπεδα της ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Τέλος, το σώμα αποθηκεύει περίπου 1000 με 2000 φορές περισσότερη Β12 από όση καταναλώνουμε σε ένα γεύμα και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να πάρει χρόνια στο σώμα μέχρι να δώσει συμπτώματα η έλλειψή της. Επομένως, δεν περιμένουμε τα κλασικά συμπτώματα έλλειψης της Β12 για να ανησυχήσουμε, αλλά προλαμβάνουμε την πιθανή έλλειψη της τρώγοντας ισορροπημένα και παρακολουθώντας και τα επίπεδά της στον τακτικό μας έλεγχο.

Βιβλιογραφία

https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB12-HealthProfessional/

Sobczyńska-Malefora, A., Delvin, E., McCaddon, A., Ahmadi, K. R., & Harrington, D. J. (2021). Vitamin B12 status in health and disease: a critical review. Diagnosis of deficiency and insufficiency – clinical and laboratory pitfalls. Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences, 58(6), 399–429. https://doi.org/10.1080/10408363.2021.1885339